Piyano hakkýnda kýsa bilgi

[yönetim]

Piyano hakkýnda kýsa bilgi



Piyanonun ses alaný yedi sekizliden biraz fazladýr. Kalvyesinde 88tuþ (87 yarým ses) vardýr. Verebildiði en pest ses 27,5hz frekanslý La sesidirbütün piyanolarda bu sesi veren telin boyu 198cm kadardýr. En tiz ses ise 4186hz frekanslý tanpere Do sesidir. Bu sesi veren telin boyu 61cm kadardýr.Pest sesleri veren tellerin çok uzun olmasýgereken boylarýný kýsaltabilmek için, üzerlerine baþka tel sarýlmýþ ve birim kütleleri arttýrlýmýþtýr. En pest sesten baþlayarak ilk on sesin herbiri tek bir sarma telden elde edilir. Sonraki 18 sesin herbiri için bir çift kaplanmýþ tel kullanýlmýþtýr. Geri kalan 60 ses için üçer çýplak tel vardýr. Böylece 88 ses için toplam 226 tel kullanýlmýþ oluyor. Bu kadar telin gerilmesi çerçeveye büyük yük getirir. (30 tondan fazla) Çalgýnýn bu yüke dayanmasýný demir çerçeve saðlar.


Teller iki eþik üzrinden geçerler. Eþiklerden biri demir çerçeve üzerine, öbürü ise ses tahtasýna basmaktadýr Ses tahtasýnýn (rezanatör) görevi; telden sesin niteliðini düseltmek ve havaya akustik enerji yaymaktýr. Eþikteki titreþimlerin olabildiðincekýsa sürede, sestahtasýnýn her yanýna yayýlmasý gerekir. Yani dalgalarýn ses tahtasýndaki hýzý büyük olmalýdýr. Bunun için de esnekliði fazla ama öz kütlesi küçük (hafif) bir malzeme gereklidir. Norveç ladini bu iþe çok uygundur. Bu aðaçtasesin hýzý damarlar bouyunca 4600m/syi bulur. Damarlara dik doðrultular daha azdýr. Orijinal piano-fortede teller büyük piyanolardaki gibi yatay durumdaydý. Daha sonra, dik Piyano veya duvar piyanosu denilen; tellerin dikine uzandýðý modeller geliþtirilmiþ ve bu çalgýnýn evlere girebilmesi kolaylaþtýrýlmýþtýr.


Eþiklerin üzerinden geçen tellerin bir ucu çerçeveye gömülü ayar çivilerine baðlýdýr. Tellerin öbür ucu doðrudan çerçeveye tuturulmuþtur. Piyanonun düzeninin uzun süre bozulmamasý için tellerin gerginliklerinin korumasý gerekir. Yani ayar çivileri tellerin zorlamasý altýnda eðilmemelidir. Çivilere gereken daynýklýlýðý verebilmek için ayar çivileri çapraz damarlý 41 kat sert aðaç levhadan yapýlmýþ bir blok (çivi bloku) içine gömülmüþtür.



Mekanizmanýn iþleyiþi: Piyanonun telleri çekiçle vurularak titreþtirilir. Kuþkusuz olay bu kadar basit deðildir. Parmaðýn tuþa basmasýyla birlikte, çok ince ayarlanmýþ bir sýra olay birbirini izler. Tele vurarak çekicin vuruþu yapar yapmaz telden ayrýlmasý gerekir ki, telin titreþimini söndürmesin. Çekicin tele vurduktan sonra sýçramasýný önlemek gerekir. Hemen, ikinci bir vuruþa hazýr olmasýna olanak saðlanýr. Yani vuruþ mekanizmasý hýzla baþlangýçtaki baþlangýçdaki durumuna dönebilmelidir. Ayrýca seslerin seslerin birbirine karýþmasýný önlemek için , ard arda vuruþlar yapýlýrken , bir önce titreþtirilen tellerin söndürülmesi lazýmdýr. Yani tuþa basýnca ses baþlamalý, býrakýnca da kesilmelidir. Bütün bunlarý büyük bir incelikle yapabilen piyanonun mekanizmasýdýr. Mekanizma anlaþýlmasý zor, karmaþýk bir sistemdi. Bazý piyanolarýn mekanizmasýnda 7000den fazla parça vardýr. Demekki her tuþa 80 kadar parça düþmektedir. Keçeyle kaplanmýþ çekiçler, çok sert de, çok yumuþak ta olmamalýdýr. Yumuþak çekiçler donuk, cansýz bir ses oluþturur. Sert çekiçler ise çýnlayan, acý bir ses oluþturur. Tuþa basýlýnca ve çekiç harekete geçince tele deymekte olan bir keçe yastýk telin üzerinden kalkar. Tam çekicin tele vurmasýndan önce, bir kaldýraç çekici tuþtan ayýrýr. Zaten hýzla hareket etmekte olan çekiç, tele doðru hareketine serbestçe devam eder. (eðer tuþa yavaþ basýlýrsa çekiç hýzlanmaz ve tele vuramaz. Dolayýsýyla bir ses oluþmaz.) Tele vurup geri dönen çekiç, geri engeli tarafýndan yakalanýr ve tutulur. Tuþ kalkýnca, keçe yastýk yeniden telin üzerine inerek susturur.


Piyanoda üç pedal (ayaklýk) vardýr. Saðdaki pedal Yastýk Pedalý dýr. Bu pedala basýlýrsa bütün yastýklar kalkar ve teller serbestçe titreþebilir. Pedal býrakýlýnca ise yastýklar yeniden tellere deðer. Soldaki pedal; Yumuþak Pedal da denilen tek tel pedalýdýr. Bu pedala basýlýnca bütün mekanizma olduðu gibi bir parça kayar ve böylece çekiçler her ses için gerilmiþ bütün tellere deðil yanlýzca bir veya iki tele vurabilir. Böylece ses þiddeti azalýr. Ortadaki pedal Uzatma Pedalý dýr. Bu pedal yastýk pedalý gibi bütün sesleri deðil yanlýzca pedala basýldýðý sýrada çalýnmakta olan sesleri uzatýr.



Piyanonun önemli parçalarýný þöyle sýralandýrabiliriz:

- Dökme demir çerçeve
- Çam blok
- Ses tahtasý
- Eþik
- Kasa
- Mekanizma
- Klavye
- Pedal


Sesin niteliði ve akustiði hakkýnda bilgiler : Piyanodan yayýlan sesin niteliðini deðiþtiren baðzý engeller üzerinde duralým.Tellerin tam esnek olmayýþý yüzünden, çýkan karmaþýk sesin içindeki selen düzeni bozulduðu için, piyano sesi biraz uyumsuzdur ve bu uyumsuzluk piyano için karekteristik bir özelliktir. Piyano sesinin içeriði üst seslerin frekanslarý arttýkça karþýlýklarý olan selenlerinkinden git gide daha farklý olur. Frekans arttýkça üst sesler git gide daha diyezli olur.


Piyano seslerinin niteliðini belirleyen ikinci bir etken, sesin baþlayýþ ve bitiþ biçimidir. Bu her çalgýda farklýdýr. Piyanoda çekicin tele vurmasýyla ani olarak enerji verilir. Bu bir ses patlamasýyla sonuçlanýr. Patlama çabucak söner ama telin serbest titreþimiyle oluþan ve daha az þiddetli olan ses uzun süre devam eder. Yani piyano sesi iki ayrý sesin bileþkesi gibi düþünülebilir. Çekicin vuruþu dikey titreþime neden olur bu titreþimin enerjisi eþik yoluyla ses tahtasýna aktarýldýðý için çabucak biter ve titreþim söner. Yatay titreþimin enejisi ise; Tel eþiðe bastýrarak titreþmediði için ses tahtasýna kolayca geçemez. Dolayýsýyla ses uzayýp gider. Piyano sesini karekterize eden etkenlerden biri de bütün üst seslerin sönme hýzlarýnýn ayný olmamasýdýr. Piyano sesine özellik saðlayan baþka bir etken, birtek perdeyi elde etmek için birlikte seslendirilen iki veya üç telin birbirine tam uyuþum göstermeyiþinden doðan vurulardýr. Az sayýda vuru sese bir sýcaklýk katar. Bu nadenle piyanonun sesi dinleyiciler tarafýndan sýcak bulunur. Sesin sýcaklýðý kuþkusuz öznel bir niteliktir. Ama bunun vurularla ilgili olduðu da kuþkusuzdur. Nitekim bir kaç keman tarafýndan tek sesli olarak çalýnan bir melodi daha dolgun ve renkli olmasýna karþýn ayný melodi tek bir keman tarafýndan çalýndýðýnda daha sade bir yapýya sahip olur. Çünkü tek kemanda vurular oluþmaz. Ayrýca tam ve kesin frekanslý selenlerden elektronik olaral oluþturulan sentetik seslerle vurularýn yokluðundan dolayý istenilen renk oluþmaz.


Piyanonun sesine özellik veren diðer bir etki çalgýnýn diðer kýsýmlarýndan (teller dýþýndaki kýsýmlardan) gelen seslerdir. Özellikle tiz seslerde çekicin tele vurmasý ile oluþan vurma sesi çok dikkat çeker. Pedal sesleri vurulmamýþ olan tellerin vurulanlara uyarak titremeleri vb. Bir piyanonun sesini tanýmamýzý saðlayan ip uçlarýdýr.


Piyano Çeþitleri :

1. Duvar (Konsol) Piyanosu
2. Elektro Piyano
3. Hazýrlanmýþ Piyano
4. Kuyruklu Piyano
5. Mekanik Piyano
6. Pnömatik Piyano


Duvar Piyanosu : Telleri ve armoni tablosu düþey olan piyanodur.


Elektro Piyano : Rezonansý çalgýnýn mekanizmasýna dahil olan ya da dýþarýdan baðlanan yükselteçlerin saðladýðý piyano


Hazýrlanmýþ Piyano : Tellerinin arasýna Çalgýnýn týnýsýný deðiþtirecek nesnelerin (çivi, tahta, maden ya da kauçuk parçalarý) yerleþtirildiði piyano


Kuyruklu Piyano : Telleri ve armoni tablosu yatay olan piyano


Mekanik Piyano : 1880e doðru Amerikada icat edilen otomatik piyano(üzerinde diþler bulunan tahta bir silindir, bir zemberekle döndürülür ve çekiçleri hareket ettirir.)


Pnömatik Piyano : Pirinç ve cetvelin (Pan Flür Denir) delikleri ile uyuþan karton bir rulonun deliklerinden çalgýnýn içine hýzla giren havanýn basýncýyla çekiçlerin hareket ettiði otomatik piyano.