Klavyeli (Tuþlu) Çalgýlar - Org

[yönetim]

Klavyeli (Tuþlu) Çalgýlar - Org

Org

Müzik aletlerinin en büyüðü olan orgdan bir orkestrada olduðu kadar çok çeþitli sesler elde edilebilir. Kabaca, bir boru siste*mi, klavye, pedallar ve körükten oluþur. Ses, üflemeli çalgýlarda olduðu gibi, boru içindeki hava sütununun titreþmesiyle elde edilir; de*ðiþik ses tonlarý ve notalar ise piyanoda olduðu gibi tuþlarla denetlenir. Bu özelliðin*den dolayý hem klavyeli hem de üflemeli çalgýlar sýnýfýna girer.
Org baþlýca üç bölümden oluþur: 1) Deðiþik büyüklükteki borulardan oluþan boru takýmý; 2) bir körük ya da günümüzde olduðu gibi bir vantilatör ile hava kanallarýndan oluþan hava kasasý; 3) ses tonlarýnýn ve notalarýn denetlen*mesini saðlayan konsol.

Org Borularý

Metal ya da tahtadan yapýlan org borularý deðiþik boylardadýr. Hava kasasýnýn üzerinde, aðýzlarý hava almaya uygun biçimde aþaðýda olmak üzere, düþey olarak dizilidir. En kýsa boru en tiz (ince) sesi, en uzun boru ise en pes (kalýn) sesi verir. Borularýn öteki ucu kapalý ya da açýk olabilir. Ucu kapalý bir boru, iki katý uzunluktaki ucu açýk bir boru ile ayný sesi verir.
Orgda çentikli ve dilli olmak üzere iki çeþit boru vardýr. Çentikli borular basit bir düdük biçimindedir. Hava kasasýndan gelen hava, borunun içindeki çentikten geçerken titreþir ve flüt sesine benzeyen bir ses çýkarýr. Çentik*li borulardan sayýca daha az olan dilli borula*rýn içinde hava sütununu titreþtiren, metalden bir dil (kamýþ) vardýr. Dilli borular obua ya da trompet tonunda bir ses çýkarýr. Büyük orglarda birden çok boru takýmý bulunur.

Konsol

Konsol, orgdan elde edilecek ses tonlarýnýn ve notalarýn denetlenmesi için gerekli düzenek*leri içerir. Orgun klavyesi (manuel) piyanoda olduðu gibi tuþlardan oluþur. Klavye aletin alt bölümündeki pedal takýmýyla birlikte boru takýmlarýna komuta eder. Her tuþ, ayný notayý farklý týnýlarla seslendiren birkaç boruyla bað*lantýlýdýr. Büyük orglarda birkaç boru taký*mýyla, birden çok klavye ve pedal takýmý vardýr.

Klavyenin saðýnda ve solunda ses denetle*me düðmeleri bulunur. Bu düðmeler boru takýmlarýnýn körükten gelen basýnçlý havayla iliþkisini saðlayan tahta sürgülere baðlýdýr. Orgcu ses elde etmek istediði boru takýmýnýn altýndaki sürgünün düðmesini çekerek borula*rýn aðzýný açar ve içeri hava girmesine olanak saðlar. Tuþa basýnca, hava kasasýndan gelen havanýn borunun içinde titreþmesiyle ses elde edilir. Orgcu düðmeyi ittiðinde geri kayan sürgü borunun aðzýný kapatarak sesin kesil*mesini saðlar.
Bilinen ilk org ÝÖ 250'de Mýsýr'da yapýldý. Hydraulos adý verilen bu org su basýncýyla saðlanan havayla çalýþýyordu. Romalýlar hydraulos'u gladyatör gösterilerinde kullanýr*lardý. Avrupa'da 10. yüzyýldan sonra kiliseler*de yaygýn bir biçimde kullanýlmaya baþlayan orgun günümüzde de kilise müziðinde çok önemli bir yeri vardýr. Tarih boyunca çeþitli aþamalardan geçen org, 15. ve 16. yüzyýllarda ses niteliði ve yapýsý bakýmýndan önemli deðisikliklere uðradý. Org en parlak çaðýný, org müziðini yetkinleþtiren büyük besteci Johann Sebastian Bach döneminde yaþadý. Bach'ýn ölümünden sonra gerilemeye baþlayan org yapýmý 20. yüzyýlda yeniden önem kazandý. Org yapýmýnda orgun yerleþtirileceði salonun özellikleri göz önünde tutulduðundan, bütün orglar birbirinden farklýdýr. Dünyanýn en büyük orgu ABD'de Atlantic City'dedir. 40 bin kiþilik bir salonda bulunan bu orgun 33 binden fazla borusu ve yedi klavye takýmý vardýr. Ýlk kez 1934'te ABD'de yapýlan elek*tronik orgda borular ve hava mekanizmasý bulunmaz; sesler elektronik olarak üretilir.


Klavyeli (Tuþlu) Çalgýlar




Org, Sesin, körükle verilen havanýn tahta veya metal borulardan geçmesi yoluyla üretildiði, klavyeli ve pedallý bir enstrumandýr. En çok bilinen türü kilise orgudur.
Enstruman, klavyedeki tuþlar basýlý kaldýðý sürece ses verir. Parmaklarla uygulanan kuvvetin sesin dinamik aralýðýný deðiþtirmediði enstruman buna raðmen týný ve ses yüksekliði açýsýndan geniþ bir aralýða sahiptir. Beþ katlý bina yüksekliðinde orglar bulunmaktadýr. Batý klasik müzik tarihinin en eski enstrumanlarýndan biri olan org, önceleri daha çok hristiyanlýk ile baðlantýlýydý.
Ýlk yapýmý çok eski yüzyýllara uzanýp (M.Ö. 150-200 yýllarýnda) Mýsýr da Ctesibus adýnda birinin Pan Flavtasý'nýn çok büyüðünü su gücüyle çalýþtýrarak sesler elde ettiði ve böylelikle ilk su orgunu yaptýðý söylenir. Sonraki yüzyýllar içinde Avrupalý yapýcýlar elinde geliþerek, bugünkü biçimine ulaþmýþtýr, önceleri kilise müziðinde kullanýlan bu çalgý, sonralarý dindýþý müziðin de en yetkin çalgýlarý içinde yer almýþtýr. Kilise orgcusu olarak çalýþan büyük besteciler sayesinde, org için çok güzel yapýtlar oluþturulmuþ, sayýlarý binleri aþan bir org daðarý doðmuþtur. Laurens Hammond' un elektrikli orgu yapmasýyla, en kullanýþlý biçimine ulaþmýþtýr. Org, küçük ve büyük ses borularýndan oluþur. Pedallar borulara hava gönderirken, dokunaklar da, ait olduklarý borulardan istenilen seslerin elde edilmesini saðlar.
Org; yapýldýðý zaman, para, konulduðu yer, akustik niteliði, görev çeþidi ve yapýmcýsýnýn yeteneði gibi nedenlerle çeþitli sorunlarý olan bir çalgýdýr. Bu nedenleri saymaktan amaç, org çalýcýsýnýn iyi bir sonuç elde edebilmek için çalacaðý orgu tanýmasý gereðidir. Ýyi bir org öðrenimi için; a) Saðlam bir kulak duyuþu olmak, b) Fiziki kusurlarý bulunmamak, c) Orgun sandalyesine oturulduðunda, ayaða kalkmadan elleri uzak tuþlara götürebilecek yeterli yaþta bulunmak (ellerin büyük, kollarýn uzun olmasý kolaylýk saðlar), d) Fedaileri iyi kullanabilmek, e) Ýyi bir piyano çalýcýsý olmak, gibi koþullar aranýlýr. Öðrenim dönemi mutlaka iyi bir öðretmenin denetiminde yapýlmalýdýr. Armoni ve kontrpuvan bilmek gereklidir. Fiziki koþullar uygun ise, orga baþlama yaþý on beþ ya da, on altý olabilir. Günlük çalýþma, dört saati geçmemeli ve bu çalýþma aralar verilerek yapýlmalýdýr. Bir oturuþta dört saat çalýþmak yararsýz ve yorucudur.